Khái niệm về ma quỷ và thế giới tâm linh vốn dĩ đã cắm rễ sâu vào tâm thức nhân loại từ thuở bình minh của nền văn minh. Ngay từ khi chữ viết chưa ra đời, những câu chuyện về các linh hồn lẩn khuất đã được truyền miệng qua bao thế hệ, trở thành một phần không thể tách rời của văn hóa huyền bí.
Qua thời gian, những bức ảnh nổi tiếng như “Brown Lady” hay bóng ma ở chiến trường Gettysburg càng thổi bùng lên trí tò mò của công chúng. Thế nhưng, đứng trước sự phát triển vượt bậc của tri thức nhân loại, khoa học hiện đại đã đưa ra một lời khẳng định rõ ràng và dứt khoát: Cho đến nay, vẫn chưa có bất kỳ một bằng chứng thực nghiệm nào chứng minh được sự tồn tại của ma quỷ. Nghịch lý thay, ngay cả những người vốn nổi tiếng là sáng suốt, lý trí nhất đôi khi cũng quả quyết rằng họ đã từng nhìn thấy, hoặc cảm nhận được hơi thở lạnh lẽo của một thế lực siêu nhiên. Vậy, điều gì đang thực sự diễn ra đằng sau những trải nghiệm rùng rợn ấy?
Theo bước chân của những người chuyên săn lùng sự thật, chúng ta gặp nhà nghiên cứu Loyd Auerbach – tác giả của vô số đầu sách viết về các hiện tượng huyền bí. Là một người có niềm tin vào tâm linh và đã dành ba thập kỷ ròng rã để điều tra các vụ “chạm trán” ma quỷ, ông lại đưa ra một góc nhìn đầy bất ngờ. Auerbach thẳng thắn thừa nhận rằng, đại đa số các câu chuyện rùng rợn đều có một lời giải thích rất đỗi trần tục và mang tính tự nhiên. Nguyên nhân đầu tiên và cốt lõi nhất thường bắt nguồn từ chính trạng thái tâm lý bất ổn của con người. Khi một cá nhân rơi vào trạng thái khủng hoảng, đối mặt với những biến cố tồi tệ trong cuộc sống, hoặc đơn giản là bị ám ảnh do tiêu thụ quá nhiều văn hóa phẩm kinh dị, tâm trí họ trở nên vô cùng mỏng manh. Trong sự nhạy cảm tột độ ấy, họ rất dễ rơi vào ảo giác, tự huyễn hoặc bản thân và gán cho những sự vật, sự việc nhàm chán thường ngày một ý nghĩa tâm linh đầy ám ảnh.
Bên cạnh yếu tố tâm lý, sự can thiệp của các hiện tượng vật lý trong môi trường sống cũng là một “đạo diễn” tài ba tạo nên những bóng ma vô hình. Các nghiên cứu từ thập niên 1970 đã chỉ ra rằng, từ trường điện từ ở tần số cực thấp có khả năng tác động và kích thích trực tiếp vào một số vùng nhất định trên não bộ người, từ đó dệt nên những ảo giác chân thực đến rợn người. Auerbach từng trực tiếp thụ lý một ca điều tra kỳ lạ: một gia đình nọ vừa chuyển đến nhà mới thì liên tục bị chóng mặt, nhức đầu và kinh hãi tột độ khi thường xuyên thấy những bóng đen kỳ dị lướt qua khóe mắt. Bằng sự nhạy bén của mình, vị chuyên gia nhanh chóng phát hiện ra ngôi nhà được xây dựng ngay bên dưới một đường dây điện cao thế. Chính từ trường phát ra từ đây đã tạo ra những tiếng kêu ở tần số thấp, khiến nhãn cầu của các thành viên trong gia đình bị rung lên một cách vô thức. Hệ quả tất yếu là họ liên tục nhìn thấy những hình ảnh méo mó, di chuyển mờ ảo ở ranh giới của tầm nhìn, hệt như những linh hồn đang lẩn khuất.
Không dừng lại ở đó, âm thanh cũng là một vũ khí thao túng tâm lý đáng sợ. Những tiếng động ở tần số quá thấp so với ngưỡng nghe thông thường của con người – hay còn gọi là hạ âm – dù không thể nghe thấy rõ ràng nhưng lại trực tiếp gieo rắc cảm giác bất an, lo lắng và sợ hãi đến tột cùng. Giới điện ảnh Hollywood đã sớm nắm bắt “chiếc chìa khóa” này từ những năm 1950, biến các dải âm tần số thấp thành thứ gia vị không thể thiếu để tạo nên bầu không khí nghẹt thở trong các bộ phim kinh dị.
Thế nhưng, sự đáng sợ thực sự thường là sự hội tụ của nhiều yếu tố tưởng chừng vô hại kết hợp lại. Quay trở lại với ngôi nhà dưới đường dây điện cao thế, gia đình nọ không chỉ nhìn thấy bóng đen mà còn ngửi thấy mùi diêm sinh độc hại, nghe thấy tiếng củi lửa nổ lách tách và chứng kiến những bức tường tự bốc cháy. Một khung cảnh hệt như cánh cửa địa ngục đang mở ra. Tuy nhiên, sự thật lại một lần nữa đưa con người về với mặt đất. Khi đào sâu điều tra, Auerbach phát hiện ngôi nhà nằm giáp ranh với một bãi rác thải đang trong quá trình phân hủy, liên tục giải phóng khí mê-tan lên mặt đất. Mùi diêm sinh chính là từ đây mà ra. Và sự kết hợp chí mạng giữa lượng tĩnh điện khổng lồ trong không gian nhà và khí mê-tan dễ cháy đã tạo ra những ngọn lửa bí ẩn. Không có con quỷ nào ở đây cả, chỉ có những phản ứng hóa học và vật lý đang vận hành một cách tàn nhẫn.
Mặt khác, trong những trường hợp môi trường sống hoàn toàn bình thường và tâm lý con người ổn định, thì thủ phạm tạo ra ma quỷ lại chính là đôi mắt của chúng ta. Các ảo ảnh quang học, đặc biệt là ánh sáng phản chiếu qua những lăng kính như cửa sổ hay gương, thường dễ dàng đánh lừa thị giác. Cùng với đó là hội chứng tâm lý Pareidolia – một cơ chế bẩm sinh khiến bộ não con người luôn cố gắng tìm kiếm và sắp xếp những đường nét mơ hồ, lộn xộn thành các hình ảnh quen thuộc. Đó là lý do vì sao chúng ta có thể nhìn thấy hình mặt người in hằn trên bề mặt Mặt trăng, thấy những con vật đang chạy trên những đám mây, hay hốt hoảng nhận ra khuôn mặt của người thân đã khuất từ đống quần áo chất đống trong góc tủ tối. Đồng tình với quan điểm này, ông Dante Centuori từ Trung tâm Khoa học Great Lakes nhận định rằng, việc nhìn thấy ma thực chất chỉ là hệ quả của việc chúng ta hiểu sai các hiện tượng tự nhiên. Ngay cả khi đối mặt với những sự việc chưa có lời giải, con người vẫn thường mang xu hướng tự động gán ghép cho nó những ý nghĩa sai lệch. Đơn giản vì, như Centuori khẳng định: “Chúng ta rất dễ mắc lỗi trong việc quan sát và nhận thức sự vật”.
Tất nhiên, trong hành trình bóc tách sự thật, các nhà điều tra không bao giờ loại trừ yếu tố xuất phát từ lòng tham và sự ranh mãnh của con người: những trò chơi khăm. Đó có thể là một màn trêu đùa quá trớn của lũ trẻ trong nhà, nhưng đôi khi lại là một vở kịch được dàn dựng tinh vi nhằm đánh lừa dư luận và chính các chuyên gia. Auerbach cho biết, quy tắc bất di bất dịch của ông trước khi bắt tay vào giải quyết một vụ án tâm linh là hỏi thẳng chủ nhà về động cơ của họ. Nếu mục đích của họ là cố tình bán một câu chuyện giật gân cho các nhà làm phim nhằm trục lợi, ông sẽ lập tức quay lưng từ chối.
Mặc dù vậy, bức tranh về thế giới bên kia không hoàn toàn chỉ là những nét vẽ của ảo giác, môi trường hay những trò lừa đảo. Vẫn có một khoảng trống khổng lồ đầy bí ẩn bao trùm lên chủ đề này, bởi ngay cả khi loại trừ tất cả các yếu tố vật lý và tâm lý đã biết, vẫn tồn tại những hiện tượng không thể lý giải bằng kiến thức hiện tại. Giáo sư khoa học tự nhiên Robert Schoch từ Đại học Boston (Mỹ) đã mở ra một hướng tiếp cận đầy táo bạo khi nghiên cứu về mối liên hệ tĩnh lặng giữa sóng não người và sóng địa từ của Trái đất. Ông đặc biệt lưu tâm đến hiện tượng “thần giao cách cảm” – khi một người đột nhiên nhìn thấy bóng dáng của một người họ hàng xa xôi ngay tại đúng thời khắc người đó trút hơi thở cuối cùng. Rất nhiều người vội vã kết luận đó chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên. Tuy nhiên, Giáo sư Schoch lập luận rằng các nghiên cứu thống kê trên diện rộng đã chứng minh tần suất xảy ra của hiện tượng này cao đến mức phá vỡ ranh giới của sự ngẫu nhiên đơn thuần.
Theo giả thuyết mang tính đột phá của Giáo sư Schoch, thứ xuất hiện vào khoảnh khắc sinh tử ấy không phải là một “hồn ma” mang hình hài vật chất. Thay vào đó, nó rất có thể là một dạng nhận thức ngoại cảm – một luồng thông tin vô hình mà máy móc hiện tại chưa thể đong đếm được. Ông đang không ngừng nỗ lực tìm kiếm bằng chứng để chứng minh rằng: những trạng thái cảm xúc tột độ của con người (như cái chết) có thể giải phóng ra những bước sóng não đặc biệt. Những bước sóng này di chuyển qua những khoảng cách xa xôi trên các tần số thấp, mượn đường truyền là chính trường địa từ của Trái đất để kết nối với tâm trí của những người có chung huyết thống hoặc sự gắn kết sâu sắc.
Suy cho cùng, hành trình khám phá những điều dị thường chưa bao giờ là vô nghĩa. Như một lời đúc kết sâu sắc, Giáo sư Schoch tin rằng việc dấn thân vào những bí ẩn này luôn mang lại những giá trị to lớn cho kho tàng tri thức nhân loại. Bởi lẽ, khi chúng ta đã dũng cảm bóc trần và loại bỏ đi 95% những câu chuyện ma quỷ tào lao, huyễn hoặc hay những trò lừa gạt vô bổ, thì 5% ít ỏi còn sót lại ở dưới đáy sâu kia – một thứ gì đó vô hình nhưng lại hiện hữu một cách chân thực – có thể chính là chiếc chìa khóa mở ra những giới hạn mới về sự hiểu biết của con người đối với vũ trụ bao la này.
