Câu hỏi cốt lõi mà Thánh Thomas đặt ra ở Mục 5, trong Vấn đề 50 là: “Liệu các thiên thần có thể bị hư nát (incorruptibiles) hay không?” (Utrum angeli sint incorruptibiles). Trong ngôn ngữ Kinh viện, “hư nát” không ám chỉ sự thối rữa của sinh học, mà là khả năng một bản thể bị tan rã, chấm dứt sự hiện hữu và biến mất khỏi thực tại.
Vấn đề này mang tính sống còn đối với toàn bộ kiến trúc thần học. Bởi lẽ, chúng ta đã biết thiên thần được thụ tạo từ hư vô, vậy liệu các ngài có thể quay trở lại cõi hư vô đó bằng một tiến trình tự nhiên như cách cây cỏ héo úa hay con người qua đời hay không? Việc giải quyết câu hỏi này sẽ giúp chúng ta định vị chính xác ranh giới giữa vĩnh cửu của Thiên Chúa và sự bất diệt của các loài thọ tạo vô hình.
Để trả lời vấn đề này, Thánh Thomas đưa ra một phán quyết siêu hình học dứt khoát: Các thiên thần tự bản tính là những thực thể bất diệt và không thể bị hư nát. Để hiểu thấu đáo lập luận này, chúng ta phải quay về với định nghĩa của Triết học Aristote về sự biến dịch. Theo đó, mọi sự “hư nát” (corruptio) về bản chất đều là sự phân ly giữa Chất thể (Materia) và Mô thể (Forma).
Chất thể là khả năng tiếp nhận (potentia), còn Mô thể là hiện thể xác định nên sự vật (actus). Lấy ví dụ, khi một con vật chết đi, Mô thể sự sống của nó rời bỏ Chất thể (thể xác), khiến cái xác phân rã thành các nguyên tố khác. Nhưng như chúng ta đã chứng minh ở các mục trước, thiên thần là những Mô thể tách biệt (Forma separata), hoàn toàn vắng bóng yếu tố vật chất.
Vì các ngài không được cấu tạo từ sự pha trộn giữa vật chất và hình thức, nên không thể có bất kỳ sự phân ly hay bóc tách nào xảy ra bên trong bản thể của ngài. Một sự vật không thể tự tách rời khỏi chính nó. Hiện hữu (Esse) gắn liền với Mô thể một cách tự yếu tính; do đó, hễ nơi nào có Mô thể thuần túy, nơi đó sự hiện hữu bám chặt lấy nó vĩnh viễn.
Hãy mường tượng điều này qua một loại suy vật lý cổ điển. Lấy ví dụ về sự truyền nhiệt: Một thanh sắt nung đỏ (sự kết hợp giữa chất thể là thanh sắt và mô thể là sức nóng) có thể nguội đi và mất đi nhiệt lượng. Tuy nhiên, nếu tồn tại một “Bản chất Lửa” thuần túy lơ lửng trong không gian – không bám vào củi gỗ hay kim loại – thì ngọn lửa ấy không bao giờ có thể “nguội” đi, vì tự bản chất nó là sức nóng. Thiên thần cũng vậy, các ngài nắm giữ sự hiện hữu trong chính cốt lõi tinh thần của mình.
Tuy nhiên, một vấn nạn thần học sắc bén đã được đưa ra: Rõ ràng ma quỷ (những thiên thần sa ngã) đã thay đổi từ trạng thái thánh thiện sang tình trạng tội lỗi. Hơn nữa, những gì có khởi đầu (được Thiên Chúa tạo dựng) thì dường như phải có kết thúc. Liệu sự sa ngã và khả năng biến đổi đó có phải là minh chứng cho thấy thiên thần có thể bị hư nát?
Thánh Thomas đã điêu luyện tháo gỡ vấn nạn này bằng cách phân biệt rõ giữa sự thay đổi phụ thể và sự tan rã bản thể. Việc một thiên thần chuyển từ thiện sang ác là một biến đổi thuộc về ý chí và ân sủng (một thuộc tính ngẫu phụ), chứ không phải là sự đánh mất Yếu tính (Essentia) tồn tại của mình. Dù sa ngã đến đâu tột cùng, ma quỷ vẫn giữ nguyên vẹn bản thể thiêng liêng bất diệt mà Thiên Chúa đã ban cho chúng từ thuở đời đời.
Đồng thời, Thánh Thomas nhấn mạnh rằng: Việc thiên thần có khởi đầu không đồng nghĩa với việc ngài phải chịu sự phân rã tự nhiên. Đúng là Thiên Chúa, Đấng là Nguyên nhân Tác thành tối cao, có quyền năng tuyệt đối để rút lại sự sống và đẩy thiên thần về lại cõi hư vô. Nhưng xét theo cấu trúc nội tại mà Tạo Hóa đã thiết kế, bản thể tinh thần không chứa mầm mống của sự chết. Điều này vạch ra một chân lý tuyệt đẹp: Vũ trụ thần linh là một cõi vĩnh hằng được Chúa gìn giữ, nơi mỗi hữu thể thiêng liêng tỏa sáng và tồn tại mãi mãi để phản chiếu vinh quang vô tận của Ngài.
