Khi đang coi lại sự giao thoa giữa khát vọng giải mã thế giới siêu nhiên và các trào lưu thực nghiệm lịch sử, tôi nhận thấy một khuynh hướng lặp đi lặp lại: con người luôn cố gắng dùng phương pháp đo lường vật lý để thấu thị những thực tại phi vật lý. Khát vọng này không chỉ giới hạn ở đức tin tôn giáo hay những dã sử dân gian, mà còn len lỏi vào tâm thức của những trí thức khoa học hàng đầu. Bằng chứng rõ nét nhất mà tôi đang lật lại trong ghi chép này chính là trường hợp của Thomas Edison, một thiên tài sở hữu hơn một ngàn bằng sáng chế định hình lại văn minh nhân loại, người mà cái chết của ông vào tháng 10 năm 1931 đã khiến toàn nước Mỹ phải tắt đèn tưởng niệm. Thế nhưng, đằng sau di sản đồ sộ về cơ học và điện từ, Edison lại ôm ấp một dự án dường như đi ngược lại mọi nguyên tắc của triết học Kinh viện. Qua những bài báo lịch sử, điển hình là tờ American Magazine năm 1920 và Modern Mechanix năm 1933, tôi chú ý đến việc Edison đã tập hợp các cộng sự tại West Orange để chế tạo một cỗ máy giao tiếp với cõi âm. Ông vận hành dự án này dựa trên một giả định rằng linh hồn sau khi lìa xác vẫn tồn tại dưới dạng một vật chất cực kỳ tinh vi, và do đó, cỗ máy của ông sử dụng một ngọn đèn phát sáng cực mạnh chiếu qua các khoảng tối hẹp để dò tìm những “hạt linh hồn” lơ lửng trong không gian. Chiếu theo nền tảng bản thể học (Ontologia) của Thánh Thomas Aquinas, tôi cho rằng Edison đã vướng phải một sai lầm nghiêm trọng về phạm trù: ông đã nhầm lẫn linh hồn lý trí (anima rationalis) – vốn dĩ là mô thể thiêng liêng vô hình (forma separata) không có kích thước hay sự trương độ không gian – với những hạt vật chất vi hạt. Việc nhà báo Philippe Baudouin công bố tìm thấy cuốn nhật ký thất lạc của Edison tại Pháp vào năm 2015 càng củng cố thêm nhận định của tôi về sự ám ảnh sâu sắc của nhà phát minh này đối với ranh giới sinh tử, một nỗ lực dùng khoa học thuần túy để thế tục hóa những mầu nhiệm của cánh chung học (Eschatologia).
Nếu Edison chỉ dừng lại ở sự ngộ nhận về bản thể học, thì hồ sơ về giáo sư Bradford tại Detroit, Michigan vào năm 1921 lại buộc tôi phải tiếp cận dưới nhãn quan nghiêm ngặt của Thần học luân lý và Quỷ học hơn nữa. Theo các tài liệu lưu trữ, Bradford đã tuyển dụng góa phụ Ruth Doran làm trợ lý, trước khi bước vào một hành vi cực đoan tột độ: tự sát bằng khí gas với niềm tin vặn vẹo rằng cái chết của mình sẽ thiết lập một cây cầu giao tiếp với thế giới người sống. Từ góc độ Thần học Công giáo, hành động tự đoạt mệnh không chỉ là sự chối bỏ ân sủng sự sống mà còn là biểu hiện của một sự tuyệt vọng hoặc kiêu ngạo thiêng liêng, mở cửa cho những thế lực hắc ám can thiệp. Cuộc gọi hồn sau đó do bà đồng Lulu Mack và Ruth Doran thực hiện trong bóng tối chính là hình thức ma thuật chiêu hồn (necromantia) mà Giáo hội hằng nghiêm cấm. Đáng suy ngẫm hơn cả là nội dung thông điệp được cho là của Bradford truyền về khi hệ thống đèn điện vụt tắt: ông ta mô tả cái chết êm ái như một giấc ngủ, khẳng định sự tồn tại dưới dạng những đường nét vô hình, không có bóng dáng của sự phán xét hay chiều kích thanh tẩy nào, mà chỉ là một trạng thái bình yên giả tạo. Dưới lăng kính phân định thần khí, tôi mạnh mẽ nghi ngờ đây là một dạng ảo giác ma quỷ (illusio diabolica). Các ác thần thường mượn danh nghĩa linh hồn người quá cố để gieo rắc những lạc thuyết về cõi âm, nhằm phủ nhận thực tại của phán xét riêng biệt (judicium particulare) và sự hiện hữu của Hỏa ngục, qua đó ru ngủ con người vào thái độ dửng dưng luân lý. Những câu chuyện giật gân trên báo chí Mỹ thời bấy giờ, dù sớm chìm vào quên lãng do thiếu kiểm chứng độc lập, vẫn là một minh họa điển hình cho việc con người dễ dàng rơi vào bẫy của Spiritism (thuyết duy linh) khi chối bỏ mặc khải chân thật.
Sự trăn trở về ranh giới sinh tử này không chỉ tồn tại trong quá khứ phương Tây mà còn phản ánh trực tiếp qua những hiện tượng tôi đang quan sát tại bối cảnh Việt Nam, đặc biệt là những hoạt động ngoại cảm tìm kiếm hài cốt. Tại đây, ranh giới giữa những ân sủng đặc biệt (nếu có), năng lực tự nhiên tiềm ẩn của con người và sự mê tín (superstitio) vô cùng mỏng manh. Việc nhiều trung tâm nghiên cứu quy tụ các học giả trí thức để giải mã hiện tượng này cho thấy khát vọng minh định sự thật vẫn luôn cháy bỏng. Tuy nhiên, sự xuất hiện của những kẻ mạo danh dùng kỹ xảo lừa đảo để trục lợi trên nỗi đau mất mát đã phơi bày hệ quả tất yếu của việc buông mình vào thế giới huyền bí mà thiếu vắng sự dẫn đường của đức tin và lý trí vững vàng. Trong bối cảnh này, tôi nhận thấy sự can thiệp của khoa học hiện đại, cụ thể là công nghệ giám định ADN, đóng vai trò như một ánh sáng của chân lý tự nhiên. Nó minh họa hoàn hảo cho nguyên lý “Fides et Ratio” (Đức tin và Lý trí): khoa học chân chính không bao giờ mâu thuẫn với chân lý siêu nhiên, mà ngược lại, nó giúp thanh tẩy những hiện tượng tôn giáo giả danh, đập tan những ngụy tạo của ma quỷ và sự dối trá của con người. Giám định ADN đã trả lại sự toàn vẹn cho sự thật, phân định rõ đâu là hài cốt thực sự và đâu là ảo ảnh do những “nhà ngoại cảm” tự xưng vẽ lên.
Kết thúc ghi chép của hôm nay, tôi vẫn mang trong mình một sự thao thức lớn về thân phận con người thời hậu hiện đại. Dù khoa học đã tiến những bước dài, câu hỏi về sự sống đời đời vẫn luôn lơ lửng, vượt quá tầm nắm bắt của các phương pháp thực nghiệm. Một thế hệ những “thợ săn ma” mới đang xuất hiện; họ từ bỏ những nghề nghiệp chuyên môn như nhiếp ảnh, kỹ thuật cơ khí để dấn thân vào bóng tối, mang theo các thiết bị cảm biến kỹ thuật số tinh vi nhất nhằm nối tiếp giấc mộng dang dở của Edison. Tạm thời, tôi nhận định rằng, chừng nào con người còn cố gắng dùng camera, máy ghi âm hay máy đo điện từ để chụp bắt một thực tại siêu việt thuộc về cõi thiêng liêng, chừng đó họ vẫn còn giam mình trong ngục tù của chủ nghĩa duy vật. Vấn đề cốt lõi mà tôi cần tiếp tục khảo sát trong những chương nghiên cứu tới không chỉ là phân tích các thủ thuật hiện hình của ma quỷ trong thời đại công nghệ số, mà là trả lời câu hỏi triết học sâu xa hơn: Tại sao con người hiện đại, dù được trang bị đến tận răng bởi lý tính thực dụng, lại vẫn khao khát và dễ dàng quy phục trước những tiếng vọng mơ hồ từ cõi chết đến như vậy?
