Tôi khởi đi từ một mệnh đề có vẻ nghịch lý: Ma Quỷ không hiện hữu, nhưng chúng tồn tại. Trong cách đặt vấn đề này, tôi muốn phân biệt sự tồn tại của chúng với sự hiện diện của một vật thể có thể được quan sát và đo lường. Chúng không phải là vật chất; tôi tạm gọi phương diện tồn tại ấy là “bản chất”, dù ý nghĩa của từ này còn cần được xác định cho rõ. Từ đó, tôi không xem khoa học thực nghiệm là phương thức đủ để xác nhận hay phủ nhận sự tồn tại của Ma Quỷ. Nếu đối tượng đang được suy xét không thuộc bình diện vật chất, việc đòi hỏi nó phải xuất hiện như một dữ kiện vật chất có thể đã không tương xứng với chính đối tượng ấy.
Tôi liên hệ điều này với giới hạn của việc khảo sát thân thể con người. Một hình ảnh siêu âm hay X-quang không thể tự nó chứng minh rằng người được khảo sát rồi sẽ giết người hoặc phạm trọng tội. Điều tôi muốn nhấn mạnh không phải là sự vô ích của những phương tiện ấy, mà là khoảng cách giữa những gì chúng ghi nhận được với điều tôi đang tìm hiểu nơi một chủ thể. Cái được gọi là bản chất thật sự không nhất thiết bộc lộ ngay trong những dấu hiệu có thể khảo sát; nó có thể chỉ biểu lộ khi gặp một thời điểm và những điều kiện thích hợp.
Hình ảnh nước khiến tôi tiếp tục suy nghĩ về vai trò của điều kiện. Nước có thể đóng băng trong giá lạnh, cũng có thể bốc hơi dưới sức nóng và sự khô hạn của sa mạc. Tôi chú ý đến mối liên hệ giữa hoàn cảnh và cách một sự vật biểu lộ: cùng một đối tượng, nhưng khi điều kiện thay đổi, trạng thái mà ta nhận thấy cũng thay đổi. Từ sự liên hệ ấy, tôi đặt vấn đề liệu những điều kiện được thiết lập trong các nghi thức được cho là triệu hồi Quỷ có nhằm tạo ra một hoàn cảnh thích hợp cho sự xuất hiện của chúng hay không. Theo cách hiểu này, biểu tượng, vật tế và thần chú cùng hướng đến việc tạo lập một môi trường tương ứng với loài Quỷ mà người thực hành muốn triệu gọi. Đây là cách tôi đang diễn giải ý nghĩa của những yếu tố nghi thức ấy, chứ chưa phải một cơ chế đã được xác minh.
Nếu tiếp tục theo mạch suy nghĩ rằng Quỷ tồn tại như một “bản chất”, tôi đi đến nhận định rằng sự xuất hiện của chúng không tách rời những tác động lên sự vật chung quanh. Trong tương quan ấy, tâm hướng của con người dường như cũng giữ một vị trí quan trọng. Với người có ác tâm, Quỷ sẽ biểu lộ như Ác ma; với người có thiện tâm, cũng thực tại ấy lại được tôi hình dung như Tinh linh, hỗ trợ họ trong những việc thiện lành. Như vậy, điều tôi đang suy xét không chỉ là sự tồn tại của một thực tại vô hình, mà còn là cách thực tại ấy biểu lộ trong tương quan với môi trường và với tâm hướng của người tiếp xúc.
Tuy nhiên, chính nhận định sau cùng khiến cách dùng từ “bản chất” trở thành một điểm cần phân định kỹ hơn. Khi nói đến Ác ma và Tinh linh, tôi đang nói về bản tính của thực tại ấy, hay về cách nó biểu lộ và được con người nhận biết? Tôi giữ câu hỏi này trong phạm vi suy tư cá nhân, chưa xem những cách gọi ấy là những xác định thần học. Nếu chưa làm rõ được sự phân biệt giữa bản tính, biểu hiện và tác động, tôi cũng chưa thể coi mạch suy nghĩ này là một giải thích đã hoàn tất.
