Tuy nhiên, đối lập với niềm tin ấy là quan điểm cho rằng con người chỉ có một cuộc đời và mọi thứ sẽ chấm dứt ngay khi chết; cái gọi là linh hồn thực ra không hề tồn tại. Ngay trong các tín ngưỡng và tôn giáo, cách hiểu về phần hồn cũng không hoàn toàn giống nhau: linh hồn là gì, sau khi con người chết thì sẽ đi về đâu và sẽ tồn tại như thế nào vẫn là những câu hỏi được lý giải theo nhiều cách khác nhau.
Bước sang thế kỷ XIX, XX và đặc biệt là thế kỷ XXI, cùng với sự phát triển của khoa học, nhiều người đã cố gắng “giải mã” linh hồn bằng những phương pháp và tri thức thuộc nhiều lĩnh vực, từ y học, vật lý, hóa học, thiên văn học đến tâm lý học. Một số nhà khoa học tin rằng họ đã chạm đến một phần của “sự thật”, nhưng đồng thời vẫn còn vô số bí mật cần được tiếp tục giải đáp.
Điều kỳ lạ là trong thế kỷ XXI, khi khoa học đang bàn luận về thế giới lượng tử và những con tàu thăm dò vũ trụ như Voyager và Voyager 2, khi Voyager 2 đã vượt hơn 24 tỉ km vào khoảng không liên sao, thì “hồn ma” vẫn là một trong những từ khóa được tìm kiếm nhiều trên Internet. Hàng ngàn năm trước, khi con người còn phải thắp đuốc soi đường, linh hồn đã là một đề tài bất tận. Hàng ngàn năm sau, từ khóa ấy vẫn xuất hiện trên màn hình máy tính và điện thoại thông minh.
Ở Việt Nam, linh hồn, cũng như những cách gọi thế tục như hồn ma hay bóng ma, gần như là những khái niệm mà mọi người đều biết đến. Từ người già đến thanh niên, trẻ em, từ nông thôn đến thành thị, ít nhiều đều có những câu chuyện “đặc biệt” về hồn ma để kể. Có người khẳng định chắc chắn rằng đó là trải nghiệm chính mình từng chứng kiến; người khác lại tin đó là những chuyện hoàn toàn có thật do cha mẹ, anh em hoặc người thân kể lại.
Bà N.T.M.N., 53 tuổi, ở hẻm số 4 đường Nguyễn Thị Minh Khai, phường Sài Gòn, TP.HCM, mất cha từ khi mới 4 tuổi. Ký ức của bà về người cha rất mờ nhạt, đến mức bà thậm chí không thể mô tả rõ ràng về ông. Thế nhưng bà khẳng định rằng năm nào, cứ gần đến dịp giỗ, bà lại mơ thấy “ba về”.
Trong giấc mơ, người cha hiện lên “gầy gò, có gương mặt buồn buồn và cứ đi qua đi lại trước cửa nhà nhiều lần rồi mới chịu vào”. Những giấc mơ ấy thường rất ngắn, chỉ thoảng qua trong chốc lát. Dù vậy, mỗi khi tỉnh dậy, bà vẫn khát khao được ở bên cha lâu hơn. Điều khiến bà cảm thấy kỳ lạ là trong năm anh em, bà là người con thứ tư, mới gần 4 tuổi đã mất cha nhưng lại thường xuyên mơ thấy ông. Trong khi đó, hai người anh lớn từng được sống bên cha suốt bảy năm và năm năm lại không bao giờ mơ thấy ông.
Một trường hợp tương tự là ông T.Q.V., giám đốc một công ty sản xuất ở xã Bến Lức, Tây Ninh. Ông cũng thường xuyên mơ thấy bà nội và nhiều lần có cảm giác mình được bà “cứu sống”, mặc dù thời gian ông được ở bên bà chưa tròn sáu năm đầu đời. Ông kể rằng khi ấy cha mẹ thường phải đi làm ăn xa, nên anh em ông chủ yếu sống với bà nội và được bà hết sức yêu thương. Bà mất vì bệnh khi ông gần 6 tuổi, còn em gái mới hơn 3 tuổi.
Ông nhớ lại một lần suýt chết đuối khi đang học lớp 4. Mùa hè năm ấy, ông mới 11 tuổi, chưa hề biết bơi nhưng thấy đám bạn biết bơi vui vẻ nhảy xuống sông nên cũng nhắm mắt nhảy theo. Ông chìm ngay lập tức. Đám bạn đông, ham vui và đều bơi giỏi nên không ai để ý đến ông; chúng còn thường xuyên lặn sâu xuống dưới rồi bất ngờ ngoi lên để trêu chọc nhau.
Ông kể rằng mình chìm xuống và không còn biết gì nữa. Sau đó, ông bất ngờ thấy bà nội xuất hiện, mỉm cười và lay ông dậy, bảo ông trở về nhà. Khi tỉnh lại, ông phát hiện mình đang nằm úp bụng trên vai một người trong xóm. Khi ấy, người dân quê ông thường sơ cứu trẻ bị đuối nước bằng cách vác nạn nhân lên vai rồi chạy lóc xóc để nước thoát ra ngoài.
Một lần khác, khi mới đi làm năm 24 tuổi, ông V. không kiềm chế được trước những lời mời uống rượu của bạn bè. Trên đường lái xe máy về nhà, ông say rượu, ngủ gật rồi ngã bất tỉnh giữa đường. Cũng trong lúc ấy, ông lại nhìn thấy bà nội xuất hiện, lay ông tỉnh dậy để trở về nhà.
Ông kể thêm rằng mình còn một lần bị sốt xuất huyết nặng và cũng gặp bà nội trong tình trạng tương tự. Trong cơn mê man, chính bà lại gọi ông tỉnh dậy. Theo lời ông, cha mẹ giải thích rằng khi còn sống, bà rất thương ông. Tuy nhiên, bản thân ông cũng nhận thấy một điều khó lý giải: người em gái của ông cũng được bà chăm sóc và yêu thương, thậm chí bà còn thương cô cháu gái ấy hơn ông vì em là người nhỏ nhất nhà, nhưng sau khi bà qua đời, em gái ông chưa bao giờ “thấy” bà. Ông nhớ lại: “Thật lạ là không hiểu sao chỉ có tôi ‘thấy’ bà mà em thì không”.
Không chỉ ở Việt Nam, trên thế giới cũng lưu truyền nhiều câu chuyện về linh hồn của người thân trở về giúp đỡ người còn sống hoặc kết nối lại một mối “ân nghĩa, lương duyên” nào đó. Trong cuốn sách Kiếp nào ta cũng tìm thấy nhau, bác sĩ Brian Weiss kể một câu chuyện đặc biệt về hai linh hồn thất lạc rồi cuối cùng tìm thấy nhau.
Tác giả cuốn sách không phải là một nhà văn chuyên viết truyện hư cấu mà là một bác sĩ chuyên khoa tâm thần học, từng tốt nghiệp trường y thuộc Đại học Yale và có thời gian dài giữ chức trưởng khoa tâm thần tại Trung tâm Y tế Mount Sinai ở Miami, Mỹ.
Trong quá trình điều trị cho nhiều bệnh nhân, bác sĩ Brian Weiss đặc biệt quan tâm đến hai trường hợp là Elizabeth và Pedro. Theo nội dung được kể trong Kiếp nào ta cũng tìm thấy nhau, Elizabeth là một cô gái ở Miami, còn Pedro là một chàng trai Mexico. Hai người đến từ hai nơi khác nhau nhưng lại có điểm chung là cùng mang trong mình nỗi cô đơn nặng nề do mất mát người thân. Họ đã nhiều lần cố gắng vượt qua nỗi đau, tìm kiếm những mối quan hệ mới, nhưng đều thất bại và vì thế càng trở nên trầm uất, cô đơn.
Khi hai người tình cờ tìm đến điều trị, bác sĩ Brian Weiss dành nhiều thời gian lắng nghe và cùng họ lắp ghép lại những mảnh đời đang rạn nứt, đổ vỡ. Cuối cùng, không rõ là họ đã giúp ông hay ông đã giúp họ, nhưng quá trình ấy dẫn đến một phát hiện mà ông cho là không thể ngờ tới: Elizabeth và Pedro là hai linh hồn từng thuộc về nhau từ nhiều kiếp trước và vẫn luôn tìm kiếm nhau. Trước khi đến với bác sĩ, cả hai không thể thoát khỏi nỗi u sầu bởi, theo cách lý giải này, họ đang thất lạc nhau.
Dù quan điểm của ông gây ra nhiều tranh luận giữa những người tin và không tin, cuốn sách của vị bác sĩ tâm thần học này vẫn có rất nhiều độc giả và được dịch ra nhiều thứ tiếng. Đặc biệt, câu chuyện về những linh hồn thất lạc rồi tìm thấy nhau mà ông “phát hiện” cũng được đặt bên cạnh nhiều trường hợp tương tự được kể lại ở những nơi khác trên thế giới.
Năm 1878 tại Illinois, Mỹ, bác sĩ E. Winchester Stevens cũng từng điều trị và chứng thực một câu chuyện kỳ lạ liên quan đến bệnh nhân Mary Lurancy Vennum. Từ một cô gái khỏe mạnh, Mary đột ngột mắc bệnh và bắt đầu kể những câu chuyện về những người khác mà trước đó cô hoàn toàn không hề biết. Trong số đó có một người đặc biệt là Mary Roff, một cô gái đã chết từ 12 năm trước.
Sau đó, Mary được đưa đến căn nhà của Mary Roff. Điều kỳ lạ là dù chưa từng đặt chân tới nơi ấy, cô lại tường tận từng chi tiết trong căn nhà và gọi cha mẹ của Mary Roff như thể họ chính là cha mẹ mình.
Trong khi ngoài đời thường tồn tại vô số câu chuyện kỳ lạ về linh hồn, giới nghiên cứu khoa học cũng đã có nhiều công trình tìm hiểu về vấn đề được xem là một trong những nỗi day dứt sâu xa nhất của con người. Gần đây, nhà vật lý Roger Penrose, người đoạt giải Nobel năm 2020 và là bạn thân của Stephen Hawking, cho rằng linh hồn con người có thể không hoàn toàn mất đi sau khi chết; những thông tin lượng tử trong đó vẫn có thể tồn tại và trở về với vũ trụ. Cách lý giải này đang gây chú ý và mở ra một hướng nghiên cứu mới.
