Có phải Thiên Thần là loài hoàn toàn vô thể xác? Vô thể xác đối với chúng ta, còn đối với Thiên Chúa thì không, Thiên Chúa thấy rõ mọi sự của Thiên thần cũng như Quỷ ma, vì Quỷ ma cùng một bản chất với Thiên thần. Do đó chúng ta cũng không thể nhìn thấy Quỷ ma như nhìn thấy cái bàn hay cái ghế, nhưng chúng vẫn hiện hữu và tồn tại.
Vấn nạn 1: Dường như thiên thần không hoàn toàn vô thể xác. Vì họ chỉ vô thể đối với chúng ta, chứ không phải trong mối tương quan với Thiên Chúa, thì không phải là vô thể một cách tuyệt đối. Nhưng thánh Gioan Đa-mát nói (De Fide Orth. ii) rằng “thiên thần được gọi là vô thể và phi vật chất so với chúng ta; nhưng so với Thiên Chúa thì lại là hữu thể và vật chất. Do đó, thiên thần không đơn thuần là vô thể.”
Vấn nạn 2: Hơn nữa, không gì chuyển động ngoại trừ vật thể, như Triết gia [Aristote] nói (Phys. vi, text 32). Nhưng thánh Gioan Đa-mát nói (De Fide Orth. ii) rằng “thiên thần là một bản thể trí tuệ luôn chuyển động.” Do đó, thiên thần là một bản thể hữu hình.
Vấn nạn 3: Hơn nữa, thánh Ambrôsiô nói (De Spir. Sanct. i, 7): “Mọi thụ tạo đều bị giới hạn trong bản tính riêng của mình.” Nhưng sự bị giới hạn thuộc về các vật thể. Do đó, mọi thụ tạo đều là hữu hình. Mà các thiên thần là thụ tạo của Thiên Chúa, như được thấy trong Thánh Vịnh 148,2: “Hãy ca tụng Chúa đi, hỡi muôn vàn thiên sứ“; và xa hơn một chút (câu 4): “Vì Ngài phán, và chúng được làm nên; Ngài truyền lệnh, và chúng được tạo dựng.” Vì vậy, các thiên thần là loài hữu hình.
Nhưng ngược lại, Có lời chép rằng (Thi Thiên 103,4): “Đấng làm cho các thiên thần của Ngài nên bậc thần linh.”1
Trả lời: Cần phải có những thụ tạo vô thể. Vì điều Thiên Chúa chủ yếu nhắm đến nơi các thụ tạo là sự thiện, và điều này hệ tại ở việc nên giống Thiên Chúa. Sự nên giống hoàn hảo giữa hiệu quả và nguyên nhân đạt được khi hiệu quả mô phỏng nguyên nhân theo đúng cái cách mà nguyên nhân tạo ra hiệu quả đó; như hơi nóng làm ra hơi nóng. Mà Thiên Chúa tác thành thụ tạo bằng Trí năng và Ý chí của Ngài (Q. 14, A. 8; Q. 19, A. 4). Do đó, sự hoàn hảo của vũ trụ đòi hỏi phải có những thụ tạo có trí năng. Mà hành vi trí tuệ không thể là hành động của một thể xác, cũng không phải của bất kỳ quan năng hữu hình nào; vì mọi vật thể đều bị giới hạn vào cái “ở đây” và “lúc này”. Vì thế, sự hoàn hảo của vũ trụ đòi hỏi sự hiện hữu của một thụ tạo vô thể.
Tuy nhiên, người xưa vì không nhận thức đúng đắn về sức mạnh của trí năng, và không phân biệt rạch ròi giữa giác quan và trí năng, nên đã nghĩ rằng không có gì tồn tại trên đời ngoại trừ những gì có thể nắm bắt được bằng giác quan và trí tưởng tượng. Và bởi vì chỉ có các vật thể mới lọt vào trí tưởng tượng, họ cho rằng không hữu thể nào hiện hữu ngoại trừ các vật thể, như Triết gia nhận xét (Phys. iv, text 52,57). Từ đó nảy sinh sai lầm của phái Sa-đốc2, những người nói rằng không có thần khí (Công vụ 23,8).
Nhưng chính việc trí năng vượt trên giác quan là một bằng chứng hợp lý cho thấy có những thực tại vô thể chỉ có thể thấu hiểu được bằng trí năng mà thôi.
Giải đáp Vấn nạn 1: Các bản thể vô thể xếp hạng giữa Thiên Chúa và các thụ tạo hữu hình. Mà cái ở giữa khi so với một cực thì lại mang dáng dấp của cực kia, như nước ấm so với nước nóng thì dường như là lạnh; và theo cách đó, người ta nói rằng các thiên thần, so với Thiên Chúa, thì là vật chất và hữu hình; tuy nhiên, không phải hiểu theo nghĩa là có bất cứ thứ gì thuộc về thể xác tồn tại trong các ngài.3
Giải đáp Vấn nạn 2: Chuyển động ở đây được hiểu theo nghĩa áp dụng cho trí năng và ý chí. Do đó, thiên thần được gọi là một bản thể luôn chuyển động, bởi vì ngài luôn hiểu biết ở thể hiện tại (đang diễn ra), chứ không phải như thể lúc thì hiểu biết ở thể hiện tại, lúc thì ở thể tiềm năng như chúng ta. Vì thế, rõ ràng vấn nạn này dựa trên một sự ngụy biện về từ ngữ.
Giải đáp Vấn nạn 3: Bị giới hạn bởi không gian địa hạt chỉ thuộc về các vật thể; trong khi đó, bị giới hạn bởi các giới hạn của yếu tính thì thuộc về mọi thụ tạo, cả hữu hình lẫn thiêng liêng. Do đó, thánh Ambrôsiô nói (De Spir. Sanct. i, 7) rằng “mặc dù một số thụ tạo không bị chứa đựng trong một nơi chốn hữu hình, nhưng chúng vẫn bị giới hạn bởi bản thể của chính mình.”
- Ghi chú của người dịch: Bản Latinh (Vulgate) chép “Qui facis angelos tuos spiritus”. Từ “spiritus” có thể dịch là “gió” hoặc “thần khí/thần linh”. Trong ngữ cảnh thần học của Thánh Tôma ở đây, ngài dùng câu này để chứng minh bản tính thiêng liêng (vô thể) của thiên thần. ↩︎
- Pharisêu hay Biệt phái, ở những thời điểm khác nhau trong lịch sử Do Thái, họ là nhóm người quy tụ thành một đảng phái chính trị, hoặc một phong trào xã hội, hoặc một trường phái tư tưởng. Nhóm người này xuất hiện trong thời kỳ tồn tại Đền thờ Jerusalem thứ hai. Từ năm 70 CN, khi Đền thờ này bị phá hủy thì lối sống, tư tưởng của Pharisêu đã trở thành cơ sở nền tảng về phụng vụ và lễ nghi của Do Thái giáo dòng Rabbi. ↩︎
- Điều này cũng đồng nghĩa chúng ta không thể nhìn thấy Thiên thần, nhưng họ vẫn tồn tại hữu hình. Giống như mắt chúng ta đâu thể thấy vi khuẩn, tế bào hay nguyên tử, nhưng chúng vẫn tồn tại từ Khởi nguyên. Do đó, chỉ Thiên Chúa mới “thấy rõ” Thiên thần trong nhãn quang của Ngài, còn chúng ta chỉ khi được Thiên Chúa cho phép mới thấy được Thiên thần. ↩︎