Liệu các Thiên Thần có Bất hoại không? Tùy thuộc vào ý chí của Thiên Chúa, và ý chí của chính các Ngài. Nhưng các Ngài xuất phát từ nguyên nhân của Thiên Chúa, do vậy sẽ không có khả năng khả hoại do chính các Ngài.
Vấn nạn 1: Dường như các thiên thần không phải là bất hoại (không hư nát); vì thánh Gioan Đa-mát, khi nói về thiên thần, đã bảo (De Fide Orth. ii, 3) rằng ngài là “một bản thể trí tuệ, tham dự vào sự bất tử nhờ ân ban, chứ không phải do bản tính.”
Vấn nạn 2: Hơn nữa, Plato nói trong cuốn Timaeus: “Hỡi các thần của các thần, ta là cha và là đấng tác tạo các ngươi: Các ngươi quả thực là công trình của ta, xét theo bản tính thì có thể tan rã, nhưng lại không thể tan rã bởi vì ta muốn như vậy.” Nhưng các vị thần như thế chỉ có thể được hiểu là các thiên thần. Do đó, các thiên thần xét theo bản tính của mình thì có thể hư hoại.
Vấn nạn 3: Hơn nữa, theo thánh Ghêgôriô (Moral. xvi), “mọi vật sẽ có khuynh hướng trở về hư vô, nếu bàn tay của Đấng Toàn Năng không bảo tồn chúng.” Nhưng cái gì có thể bị đưa về hư vô thì đều là khả hoại. Do đó, vì các thiên thần được Thiên Chúa tạo dựng, nên dường như các ngài xét theo bản tính riêng thì là khả hoại.
Nhưng ngược lại, Đionysiô nói (Div. Nom. iv) rằng các bản thể trí tuệ “có sự sống không bao giờ vơi cạn, vì thoát khỏi mọi sự hư hoại, chết chóc, chất thể và sinh thành.”
Trả lời: Cần phải duy trì khẳng định rằng các thiên thần là bất hoại theo bản tính riêng của mình. Lý do là vì không gì bị hư hoại ngoại trừ do việc mô thể của nó bị tách rời khỏi chất thể. Do đó, vì thiên thần là một mô thể tự lập (subsisting form), như đã rõ từ những điều nói ở trên (A.2), nên bản thể của ngài không thể bị hư hoại. Vì cái gì thuộc về bất cứ vật nào xét theo chính nó (per se) thì không bao giờ có thể tách rời khỏi vật đó; nhưng cái gì thuộc về một vật xét trong mối tương quan với một cái khác, thì có thể bị tách rời khi cái khác đó bị lấy đi, vì nhờ cái đó mà nó thuộc về vật ấy. Sự tròn không bao giờ có thể bị lấy khỏi hình tròn, vì nó thuộc về hình tròn xét theo chính nó; nhưng một vòng tròn bằng đồng có thể mất đi sự tròn, nếu chất đồng bị tước mất hình dạng tròn của nó. Mà sự hiện hữu (to be) thuộc về mô thể xét theo chính nó; vì mọi vật là một hữu thể đang hiện hoạt (actual being) tùy theo mô thể của nó: trong khi chất thể là một hữu thể hiện hoạt nhờ bởi mô thể. Do đó, một chủ thể được cấu tạo bởi chất thể và mô thể sẽ thôi hiện hữu một cách hiện hoạt khi mô thể bị tách rời khỏi chất thể. Nhưng nếu mô thể tự lập trong sự hiện hữu của chính mình, như trường hợp nơi các thiên thần, như đã nói ở trên (A. 2), thì nó không thể đánh mất sự hiện hữu của mình. Vì vậy, tính phi vật chất của thiên thần là nguyên nhân khiến ngài là bất hoại theo bản tính riêng của mình.
Một dấu chỉ của sự bất hoại này có thể được thu thập từ hoạt động trí tuệ của ngài; vì bởi lẽ mọi vật hoạt động tùy theo việc nó đang là ở thế hiện hoạt, nên hoạt động của một vật chỉ là phương thức hiện hữu của nó. Mà loài và bản tính của hoạt động được hiểu từ đối tượng. Nhưng một đối tượng khả tri (đối tượng của trí tuệ), vì ở trên thời gian, nên là vĩnh cửu. Do đó, mọi bản thể trí tuệ đều bất hoại theo bản tính riêng của mình.1
Giải đáp Vấn nạn 1: Thánh Đa-mát đang đề cập đến sự bất tử hoàn hảo, bao gồm cả sự bất biến hoàn toàn; vì “mọi sự thay đổi là một loại cái chết,” như thánh Augustinô nói (Contra Maxim. iii). Các thiên thần đạt được sự bất biến hoàn hảo chỉ nhờ ân ban, như sẽ thấy ở phần sau (Q.62).
Giải đáp Vấn nạn 2: Bằng từ ngữ “các thần”, Plato hiểu là các thiên thể, những vật mà ông cho là được cấu tạo bởi các nguyên tố, và do đó xét theo bản tính riêng thì có thể tan rã; tuy nhiên chúng được bảo tồn mãi mãi trong sự hiện hữu nhờ Ý chí của Thiên Chúa.2
Giải đáp Vấn nạn 3: Như đã nhận xét ở trên (Q. 44, A. 1), có một loại vật tất yếu mà sự tất yếu của nó có nguyên nhân. Do đó, việc một hữu thể tất yếu hay bất hoại lệ thuộc vào một đấng khác như nguyên nhân cho sự hiện hữu của mình thì không có gì mâu thuẫn. Vì vậy, khi nói rằng mọi vật, ngay cả các thiên thần, sẽ rơi vào hư vô nếu không được Thiên Chúa bảo tồn, thì không được rút ra từ đó rằng có bất kỳ nguyên lý hư hoại nào nơi các thiên thần; nhưng là bản tính của các thiên thần lệ thuộc vào Thiên Chúa như nguyên nhân của nó. Vì một vật được gọi là khả hoại (có thể hư nát) không chỉ đơn thuần vì Thiên Chúa có thể đưa nó về trạng thái không hiện hữu bằng cách rút lại hành động bảo tồn của Ngài; mà còn bởi vì nó có một nguyên lý hư hoại nào đó ở bên trong chính mình, hoặc một sự tương phản nào đó, hay ít nhất là tiềm năng của chất thể.3
- Xét theo nghĩa này, thì Quỷ ma sẽ vẫn tồn tại, tùy theo bản tính của chúng muốn tồn tại. Vì Thiên Chúa toàn năng và toàn thiện, nên Ngài không tiêu diệt Quỷ ma, dù chúng phản kháng và bội ước. Chúng mang bản chất Thiên thần nên chúng “thuộc” thời gian. ↩︎
- Thật hay, vì Thánh Aquinas đã giải đáp khúc mắc về câu nói của một Triết gia. Tôi tin rằng Plato ngay từ đầu đến cuối là một Triết gia. ↩︎
- Thiên Chúa ngay từ đầu đã trao ban khả năng bất hoại tự nhiên cho Thiên thần, vì nguyên nhân họ xuất hiện. Cũng vậy, Quỷ ma sẽ không tự khả hoại tự nhiên, mà sẽ vì 2 nguyên nhân để khả hoại: Thiên Chúa hoặc Chính nó. ↩︎