Liệu các Thiên Thần có khác biệt nhau về Loài không? Trong Mục 4 này Aquinas đã giải đáp một số thắc mắc về Loài của Thiên thần, từ đó tôi cũng có thể suy niệm ra tính chất loài của Quỷ ma, thậm chí là chất thể của chúng, và một số suy luận về mô thể của chúng. Tuy tôi vẫn còn nhiều câu hỏi khác, nhưng sẽ củng cố thêm luận cứ để cố gắng giải thích về Quỷ ma, theo nghĩa Thần học hơn.
Vấn nạn 1: Dường như các thiên thần không khác biệt nhau về loài. Vì “biệt loại” (difference) thì cao quý hơn “giống” (genus), nên mọi vật hòa hợp nhau trong điều cao quý nhất nơi chúng, thì cũng hòa hợp nhau trong biệt loại cấu thành tối hậu; và như thế chúng là như nhau xét theo loài. Nhưng mọi thiên thần đều hòa hợp nhau trong điều cao quý nhất nơi các ngài – nghĩa là, trong tính chất trí tuệ. Do đó, tất cả các thiên thần đều thuộc về một loài.
Vấn nạn 2: Hơn nữa, cái hơn và cái kém không làm thay đổi loài. Nhưng các thiên thần dường như chỉ khác nhau theo cái hơn và cái kém – cụ thể là, vị này đơn nhất hơn vị kia, và có trí năng sắc bén hơn. Do đó, các thiên thần không khác nhau về loài.
Vấn nạn 3: Hơn nữa, linh hồn và thiên thần được phân biệt đối lập nhau. Nhưng mọi linh hồn đều thuộc về một loài. Do đó các thiên thần cũng thế.
Vấn nạn 4: Hơn nữa, một vật càng hoàn hảo trong bản tính, thì nó càng phải được nhân lên nhiều hơn. Nhưng điều này sẽ không xảy ra nếu chỉ có một cá thể ở trong một loài. Do đó, có nhiều thiên thần trong cùng một loài.
Nhưng ngược lại, Nơi các sự vật cùng một loài thì không có cái gọi là “trước” và “sau” [thứ nhất và thứ hai], như Triết gia nói (Metaph. iii, text 2). Nhưng nơi các thiên thần, ngay cả trong cùng một phẩm trật, cũng có hạng nhất, hạng giữa và hạng chót, như Đionysiô nói (Hier. Ang. x). Do đó, các thiên thần không thuộc cùng một loài.
Trả lời: Một số người đã nói rằng tất cả các bản thể thiêng liêng, ngay cả các linh hồn, đều thuộc cùng một loài. Lại có những người khác nói rằng tất cả các thiên thần đều thuộc cùng một loài, nhưng linh hồn thì không; trong khi những người khác nữa lại cho rằng tất cả các thiên thần trong cùng một phẩm trật, hay thậm chí trong cùng một đẳng cấp, là thuộc cùng một loài.
Nhưng điều này là không thể. Vì những vật hòa hợp nhau về loài nhưng khác biệt nhau về số lượng, thì hòa hợp nhau trong mô thể, nhưng được phân biệt về mặt vật chất (chất thể).1 Vì vậy, nếu các thiên thần không được cấu tạo bởi chất thể và mô thể, như đã nói ở trên (A.2), thì tất yếu dẫn đến việc không thể có chuyện hai thiên thần thuộc về cùng một loài; cũng giống như không thể có chuyện có nhiều “cái trắng” (whitenesses) tách biệt nhau, hay nhiều “nhân tính” (humanities) tách biệt nhau, vì “cái trắng” không thể là nhiều cái trừ khi chúng ở trong nhiều bản thể. Và giả như các thiên thần có chất thể, thì ngay cả khi đó cũng không thể có nhiều thiên thần trong cùng một loài. Vì chất thể cần phải là nguyên lý phân biệt cái này với cái kia, dĩ nhiên không phải theo sự phân chia về lượng, vì các ngài là vô thể xác, nhưng theo sự đa dạng của các quyền năng; và sự đa dạng như thế của chất thể gây nên sự đa dạng không chỉ về loài, mà còn về giống.2
Giải đáp Vấn nạn 1: “Biệt loại” cao quý hơn giống, cũng như cái được xác định thì cao quý hơn cái bất định3, và cái riêng biệt thì cao quý hơn cái chung, nhưng không phải theo nghĩa là bản tính này cao quý hơn bản tính kia; nếu không thì cần phải nói rằng mọi động vật vô lý tính đều thuộc cùng một loài; hoặc là nơi chúng phải có một mô thể nào đó cao hơn linh hồn giác cảm. Do đó, các động vật vô lý tính khác nhau về loài tùy theo các cấp độ xác định khác nhau của bản tính giác cảm; và cũng theo cách thức ấy, mọi thiên thần khác nhau về loài tùy theo các cấp độ đa dạng của bản tính trí tuệ.4
Giải đáp Vấn nạn 2: Cái hơn và cái kém làm thay đổi loài, không phải theo nghĩa chúng được gây ra bởi cường độ hay sự suy giảm của cùng một mô thể, nhưng theo nghĩa chúng được gây ra bởi các mô thể có cấp độ khác nhau; ví dụ, nếu chúng ta nói rằng lửa thì hoàn hảo hơn không khí: và theo cách này, các thiên thần được đa dạng hóa theo cái hơn hoặc kém.
Giải đáp Vấn nạn 3: Sự thiện của loài thì trổi vượt hơn sự thiện của cá thể. Do đó, việc loài được nhân lên nơi các thiên thần thì tốt hơn nhiều so với việc các cá thể được nhân lên trong cùng một loài.5
Giải đáp Vấn nạn 4: Sự nhân lên về số lượng, vì có thể kéo dài đến vô tận, nên không phải là điều tác nhân nhắm đến, nhưng tác nhân chỉ nhắm đến sự nhân lên về loài, như đã nói ở mục khác (Q.47, A.3). Do đó, sự hoàn hảo của bản tính thiên thần đòi hỏi sự nhân lên của các loài, chứ không đòi hỏi sự nhân lên của các cá thể trong cùng một loài.
- Xem thêm khái niệm Mô thể và Chất thể. ↩︎
- Tại sao? nếu Thiên Chúa đã toàn năng, Thiên thần được tạo dựng và làm việc theo ý riêng của Thiên Chúa, tại sao Ngài không tự tay làm mà phải hành quyền qua Thiên Thần? Nếu như Thiên Chúa là Đấng Ý Thức và Trí Tuệ, thì Ngài dùng Thiên Thần để hành quyền thông qua thế giới vật chất. Quỷ ma đã tách biệt. ↩︎
- Quỷ ma thuộc về cái bất định, thuộc vào 4 loại bóng tối. ↩︎
- Thiên thần và Quỷ ma, chỉ thuộc ở thế giới vật chất. Vì Thiên Chúa không cần sự xuất hiện của Thiên thần ở nơi Ngài. ↩︎
- Tôi nghĩ: Thiên thần và Quỷ ma là một chất thể, chỉ có MỘT. Họ đã tự xây dựng nên mô thể khác biệt, để hoàn thành “công việc” của họ ở thế gian. ↩︎