Giới thiệu chi tiết về cuốn sách “Tư Duy Trắng Và Đen” (tựa gốc: Black and White Thinking: The Burden of a Binary Brain in a Complex World) của nhà tâm lý học, nhà nghiên cứu tại Đại học Oxford – Kevin Dutton.
Cuốn sách khai thác một nghịch lý lớn của con người hiện đại: Chúng ta đang sống trong một thế giới phức tạp với vô vàn “sắc xám”, nhưng lại sở hữu một bộ não được lập trình để suy nghĩ theo kiểu “trắng và đen”. Kevin Dutton chỉ ra rằng, từ thời tiền sử, khả năng phân loại nhanh chóng mọi thứ thành hai thái cực (bạn hay thù, chiến đấu hay bỏ chạy, an toàn hay độc hại) là chìa khóa để tổ tiên chúng ta sinh tồn. Tuy nhiên, sự tiến hóa của sinh học diễn ra chậm hơn rất nhiều so với sự phát triển của xã hội. Việc áp dụng “tư duy nhị phân” (trắng/đen) nguyên thủy vào thế giới hiện đại chính là gốc rễ của nhiều sai lầm, xung đột và định kiến.
Kevin Dutton là ai?
Kevin Dutton (sinh năm 1967) là một nhà tâm lý học và nhà văn người Anh, chuyên nghiên cứu về chứng Thái nhân cách (psychopathy).
Ông là nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Khoa Tâm lý học Thực nghiệm, Đại học Oxford, và là thành viên của nhóm nghiên cứu Trung tâm Oxford về Cảm xúc và Khoa học Thần kinh Tình cảm (OCEAN). Ông chia sẻ: “Tôi chia thời gian của mình cho việc nghiên cứu tại phòng thí nghiệm và viết lách đại chúng.” Trước vị trí này, ông từng là nghiên cứu viên tại Viện Faraday, Trường St. Edmund thuộc Đại học Cambridge, và là Giáo sư thỉnh giảng về Kết nối Cộng đồng với Khoa học Tâm lý tại Đại học Essex. Ông nhận bằng Tiến sĩ (Ph.D.) tại Đại học Essex vào năm 2000 với luận án mang tên “Các nhóm thiểu số như những biểu tượng của sự độc bản: một sự phá vỡ các quy chuẩn”.
Ông đứng đầu một nhóm nghiên cứu về “Vai trò của các đặc điểm tính cách và kỹ năng điều tiết cảm xúc trong các lĩnh vực nghề nghiệp khác nhau“. Các nghiên cứu của ông tập trung vào vai trò của nhiều “đặc điểm tính cách và kỹ năng điều tiết cảm xúc” trong các ngành nghề khác nhau như “chính trị, ngân hàng đầu tư, phẫu thuật và quân đội“, cũng như liệu có thể thực hiện các biện pháp để tăng cường những đặc tính này “nhằm cải thiện hiệu quả công việc và khả năng ra quyết định trong các lĩnh vực đó hay không“.
Ông đã viết một số cuốn sách phổ thông về chứng thái nhân cách. Một bài đánh giá đã nhận xét rằng “những phân tích của ông có xu hướng củng cố quan điểm cho rằng bản chất của chứng hoang tưởng tự đại (megalomania) – thứ đặc trưng cho tâm lý tội phạm thái nhân cách – là ‘anh em họ’ gần gũi với tập hợp các đặc điểm thường được hệ thống tư bản trọng dụng nhất”. Ông từng nói rằng mình viết cuốn Trí tuệ của kẻ thái nhân cách (The Wisdom of Psychopaths) như “một nỗ lực để hiểu về cha mình”; cha ông vốn làm việc tại một gian hàng ở chợ và là một người “tàn nhẫn, không biết sợ hãi nhưng cũng cực kỳ lôi cuốn“.
Những thông điệp chính trong quyển sách này
Nguồn gốc tiến hóa của Tư duy nhị nguyên: Tác giả giải thích cách bộ não chúng ta tiết kiệm năng lượng bằng cách “dán nhãn” và gom nhóm thông tin. Khi đối mặt với nguy hiểm, việc suy nghĩ quá sâu xa hay tìm kiếm “vùng xám” có thể khiến tổ tiên chúng ta mất mạng. Do đó, tư duy phân cực là một cơ chế sinh tồn tự nhiên.
Cạm bẫy trong thế giới hiện đại: Trong thời đại ngày nay, ranh giới giữa đúng và sai, tốt và xấu hiếm khi rõ ràng. Khi chúng ta ép những vấn đề phức tạp (như chính trị, kinh tế, các mối quan hệ xã hội, tranh cãi trên mạng) vào lăng kính “trắng và đen”, chúng ta dễ rơi vào sự chia rẽ, định kiến và đưa ra những quyết định tồi tệ.
Thao túng tâm lý và “Siêu kích thích”: Dutton phân tích cách các thuật toán mạng xã hội, các chính trị gia dân túy hay các nhà tiếp thị lợi dụng điểm yếu này của bộ não. Họ tạo ra các thông điệp phân cực mạnh mẽ để kích hoạt bản năng nguyên thủy của chúng ta, khiến chúng ta dễ dàng tức giận, lo âu hoặc mua sắm bốc đồng.
Cách phá vỡ khuôn mẫu (Tìm kiếm Vùng Xám): Phần quan trọng của cuốn sách là hướng dẫn người đọc cách nhận thức lại quá trình tư duy của mình. Tác giả cung cấp các công cụ tâm lý học để chúng ta: Kiểm soát các phản ứng bốc đồng, cảm tính; Rèn luyện khả năng tư duy đa chiều và sắc thái hóa vấn đề; Học cách thoải mái với sự mơ hồ và những điều chưa chắc chắn.
Tại sao bạn nên đọc cuốn sách này?
“Tư Duy Trắng Và Đen giống như một tấm bản đồ giúp bạn nâng cấp ‘phần mềm’ của bộ não để tương thích với ‘phần cứng’ của thế giới hiện đại.”
Nếu bạn quan tâm đến tâm lý học hành vi và tiến hóa: Cuốn sách cung cấp những kiến thức khoa học nền tảng rất vững chắc và dễ hiểu.
Nếu bạn thấy mệt mỏi với những cuộc tranh cãi độc hại: Sách giúp bạn hiểu rõ tại sao con người lại dễ tranh cãi trên mạng xã hội, từ đó giúp bạn giữ được cái đầu lạnh và tư duy phản biện tốt hơn.
Nếu bạn muốn cải thiện kỹ năng ra quyết định: Bằng cách thoát khỏi bẫy tư duy nhị phân, bạn sẽ có góc nhìn bao quát hơn, sáng tạo hơn trong công việc và cuộc sống.