Hình tượng "Quỷ" trong Hindu giáo

Với tư cách là một người đam mê Quỷ học, toàn bộ công trình của tôi được xây dựng trên việc nghiên cứu các thực thể của bóng tối, sự hỗn loạn, và những gì nằm ngoài trật tự thiêng liêng. Lĩnh vực của tôi, chủ yếu được định hình bởi các hệ thống thần học Tây phương, đã cung cấp cho tôi một bộ công cụ rõ ràng để nhận diện cái “ma quỷ” (demonic): sự biến dị, sự lừa dối, sự chống đối Thượng đế, và một hình thái học (morphology) thường biểu hiện sự tha hóa – sừng, móng guốc, cánh dơi, và sự pha trộn gớm ghiếc của các loài.

Chính vì vậy, khi lần đầu tiên hướng sự chú ý chuyên môn của mình sang quần thể thần linh (pantheon) của Hindu giáo, tôi đã bị choáng ngợp. Bề ngoài, các ảnh tượng này dường như đánh dấu vào mọi ô trong danh sách của tôi về “sự bất thường” và “ma quỷ”.

Chúng ta thấy các vị thần với bốn, tám, hay thậm chí hàng ngàn cánh tay (polymelia). Chúng ta thấy các thực thể với ba, bốn, hay năm cái đầu (polycephaly). Chúng ta thấy các nữ thần với làn da đen kịt, đeo vòng cổ bằng sọ người, và nhảy múa trong sự cuồng nộ (ví dụ như Kali). Chúng ta thấy những vị thần cưỡi trên các sinh vật kỳ dị, cầm trong tay vô số vũ khí, và có những biểu cảm vừa thanh thản vừa đáng sợ tột độ.

Từ góc độ của tôi, đây là “tập hợp” những câu hỏi kỳ quái. Nếu đây là các vị thần, tại sao họ lại mang những đặc điểm mà trong hiểu biết của tôi, được dành riêng cho quỷ? Nếu một thực thể trông giống quỷ, hành xử một cách cuồng nộ, và sở hữu một hình dạng phi nhân loại, liệu nó có phải là quỷ không?

Bài viết này là một bước trong hành trình nghiên cứu Quỷ học của tôi, khi cố gắng áp dụng các nguyên tắc của mình vào thần thoại Hindu. Tuy nhiên, như tôi đã nhanh chóng nhận ra, đây không phải là một cuộc điều tra về “quỷ” theo cách tôi hiểu. Đây là một cuộc điều tra về sự giới hạn trong định nghĩa của chính tôi. Cuộc điều tra này cho thấy rằng trong vũ trụ quan của Hindu giáo, sự “quỷ dị” (grotesque) không phải là dấu hiệu của sự tha hóa, mà là dấu hiệu của sự toàn năng. Sự “phi nhân” không phải là “vô nhân đạo”, mà là sự “siêu nhân” (trans-human) – một nỗ lực để biểu đạt cái vô hạn.

Định nghĩa lại “Quỷ” – Asura, Rakshasa, và Sự nhầm lẫn của Dharma

Để bắt đầu, tôi phải thiết lập một đường cơ sở. Trong lĩnh vực của tôi (Quỷ học Kitô giáo), “Quỷ” (Demon) là một khái niệm mang tính tuyệt đối. Chúng là các thực thể sa ngã (như Lucifer), bản chất là tà ác, mục tiêu là hủy hoại linh hồn và chống lại trật tự thiêng liêng của một Thượng đế duy nhất, toàn thiện. Chúng là Anti-God (Phản-Thần).

Khi tôi tìm kiếm một khái niệm tương đương trong Hindu giáo, tôi ngay lập tức gặp phải vấn đề. Hệ thống này không vận hành theo nhị nguyên Tốt-Xấu tuyệt đối. Thay vào đó, nó vận hành theo nhị nguyên Dharma (Trật tự/Bổn phận vũ trụ) và Adharma (Phi trật tự/Hỗn loạn).

Các thực thể thường được dịch là “quỷ” trong Hindu giáo là Asura (A-tu-la) và Rakshasa (La-sát).

Rakshasa: Đây là những thực thể gần nhất với khái niệm “quỷ” của tôi. Chúng thường là những kẻ ăn thịt người, hỗn loạn, phá vỡ các nghi lễ (yajnas), và hành động vì lòng tham và ác ý. Ravana, nhân vật phản diện chính của Ramayana, là Vua của các Rakshasa.
Asura: Đây là lúc mọi thứ trở nên phức tạp. Asura không phải lúc nào cũng xấu. Họ là “anh em họ” của các vị thần (Deva). Cả Deva và Asura đều là con cháu của hiền nhân Kashyapa. Cuộc xung đột giữa họ thường không phải là Tốt chống lại Xấu, mà là cuộc chiến giành quyền lực, sự kiểm soát, và đôi khi, là sự hiểu lầm về Dharma. Một số Asura (như Prahlada hoặc Vua Bali) được mô tả là những tín đồ vĩ đại, thậm chí còn “đạo đức” hơn cả một số vị thần (như Indra, Vua của các Deva, người thường xuyên được mô tả là kiêu ngạo, ghen tuông và xảo quyệt).

Sự phân biệt này là tối quan trọng. Nếu các vị thần Hindu (Deva) đang chiến đấu chống lại Asura, thì về mặt cấu trúc, các Deva không thể là “quỷ”. Họ là lực lượng đối lập với các thế lực gây hỗn loạn.

Vậy, câu hỏi của tôi đã thay đổi: Tại sao các lực lượng của Dharma (các vị thần) lại có hình dạng “ma quỷ” (demonic-looking) như vậy?

Câu trả lời, như tôi phát hiện ra, nằm ở chỗ hệ thống này không cố gắng miêu tả “cái thiện” theo cách hiểu của con người. Nó đang cố gắng miêu tả Cái Vô Hạn (The Infinite). Đây là cái mà từ Triết học đến Thần học ở phương Tây, bị bỏ qua, thậm chí có một khoảng thời gian phương Tây (La Mã) còn sợ Cái Vô Hạn.

Giải mã Hình tượng học – Khi Sự Dị Biệt là Thần Thánh

Qua lăng kính của tôi, hình dạng con người (một đầu, hai tay) là tiêu chuẩn của sự “thuần khiết” hoặc “thiêng liêng” (như hình ảnh các Thiên thần hoặc Chúa Jesus). Bất cứ sự sai lệch nào (nhiều tay, nhiều đầu) đều là dấu hiệu của sự tha hóa, sự can thiệp của quỷ.

Hindu giáo lật ngược hoàn toàn giả định này.

Đối với họ, hình dạng con người là hữu hạn và giới hạn. Một vị thần, định nghĩa là một thực thể vô hạn, toàn tri, toàn năng, không thể bị giới hạn trong một hình hài nhỏ bé của con người. Làm như vậy sẽ là một sự hạ thấp.

Do đó, sự “quỷ dị” (grotesque) trong các ảnh tượng không phải là sự tha hóa khỏi sự hoàn hảo; nó là sự vượt qua (transcendence) khỏi sự giới hạn. Các hình dạng “phi nhân” chính là ngôn ngữ hình ảnh duy nhất có khả năng diễn đạt các khái niệm thần học trừu tượng.

1. Polymelia (Nhiều tay): Biểu tượng của Toàn năng và Hoạt động Đồng thời

Một nhà Quỷ học nhìn thấy một thực thể nhiều tay và nghĩ đến sự hỗn loạn, một con quái vật không thể kiểm soát. Nhà điêu khắc Hindu nhìn thấy một thực thể nhiều tay và nghĩ đến sự toàn năng (Omnipotence).

Hãy xét đến Vishnu, Đấng Bảo hộ. Ngài thường được miêu tả với bốn cánh tay. Đây không phải là sự đột biến ngẫu nhiên. Bốn cánh tay này là một sơ đồ thần học. Mỗi tay cầm một “pháp khí” (attribute):

Shankha (Tù và): Đại diện cho âm thanh nguyên thủy của sáng tạo (Om).
Chakra (Đĩa luân): Sudarshana Chakra, vũ khí của ngài, biểu tượng cho bánh xe thời gian, luật nhân quả, và sức mạnh hủy diệt cái ác.
Gada (Chùy): Biểu tượng cho sức mạnh thể chất và tinh thần, khả năng trừng phạt Adharma.
Padma (Hoa sen): Biểu tượng cho sự thuần khiết, vẻ đẹp, và sự sáng tạo vũ trụ (từ rốn của Vishnu mọc ra hoa sen chứa Brahma).

Bốn cánh tay của Vishnu không phải để chiến đấu một cách quái dị. Chúng là một bản tóm tắt trực quan về các chức năng vũ trụ của Ngài: Sáng tạo (Sen), Bảo tồn (Chùy), Hủy diệt (Chakra), và Khởi nguyên (Tù và). Ngài có thể thực hiện tất cả các vai trò này đồng thời (simultaneously). Hình dạng con người (hai tay) không thể truyền tải được sự đa nhiệm vũ trụ này.

Một ví dụ cực đoan hơn là Durga, Nữ thần Chiến binh. Trong cuộc chiến với quỷ Mahishasura, bà được miêu tả với 8, 10, hoặc 18 cánh tay. Mỗi vị thần nam (Brahma, Vishnu, Shiva) đã trao cho bà một vũ khí. Các cánh tay của bà không chỉ là của bà; chúng đại diện cho sức mạnh tổng hợp của toàn bộ pantheon. Bà là sự hợp nhất của mọi năng lượng thần thánh (Shakti). Một lần nữa, hình ảnh “quỷ dị” này lại là cách duy nhất để biểu đạt một khái niệm thần học phức tạp: sự thống nhất của cái thiêng liêng khi đối mặt với hỗn loạn.

2. Polycephaly (Nhiều đầu): Biểu tượng của Toàn tri và Đa diện

Tương tự, nhiều cái đầu, đối với tôi, gợi lên hình ảnh của Cerberus hoặc một con Quỷ đa diện, đầy lừa dối. Trong Hindu giáo, nó biểu thị sự toàn tri (Omniscience).

Hãy xét đến Brahma, Đấng Sáng tạo. Ngài có bốn đầu, nhìn về bốn hướng (Đông, Tây, Nam, Bắc). Tại sao?

Sự giám sát toàn diện: Ngài giám sát toàn bộ vũ trụ mà Ngài tạo ra. Không có gì thoát khỏi tầm nhìn của Ngài.
Nguồn gốc của Tri thức: Bốn cái đầu của Ngài được cho là đã tụng đọc bốn bộ kinh Vệ Đà (Rig, Yajur, Sama, Atharva) – nền tảng của tri thức Hindu.

Hình ảnh bốn đầu của Brahma là một biểu đồ về không gian (4 hướng) và tri thức (4 Vệ Đà). Ngài là hiện thân của tri thức sáng tạo toàn diện.

Một ví dụ khác là Shiva. Mặc dù thường được miêu tả với một đầu, các hình thức cổ xưa hơn (như trong các đền thờ Trimurti) cho thấy Ngài có nhiều khuôn mặt (thường là 3 hoặc 5). Mỗi khuôn mặt đại diện cho một khía cạnh khác nhau của Ngài:

Khuôn mặt trung tâm (Tatpurusha): Cái Tôi thiêng liêng.
Khuôn mặt hướng Đông (Sadyojata): Khía cạnh Sáng tạo.
Khuôn mặt hướng Nam (Aghora): Khía cạnh Hủy diệt (đáng sợ).
Khuôn mặt hướng Tây (Vamadeva): Khía cạnh Bảo tồn, nữ tính.
Khuôn mặt hướng Bắc/hướng lên (Ishana): Khía cạnh Ân điển, Giải thoát.

Đây không phải là một con quái vật nhiều đầu. Đây là một sơ đồ tâm lý-thần học về các khía cạnh của Thực tại Tối thượng. Cái mà lăng kính của tôi gọi là “quỷ dị” thực chất là một nỗ lực tinh vi để miêu tả sự phức tạp của vũ trụ trong một hình ảnh duy nhất.

3. “Sự Quỷ Dị” Cuồng Nộ (The Wrathful Grotesque): Khi Cơn Giận là Lòng Trắc Ẩn

Đây là phần hấp dẫn nhất đối với tôi. Các vị thần Hindu không chỉ hiền từ. Họ có những hình dạng cuồng nộ (Ugra Rupa) khủng khiếp. Trong hệ thống của tôi, cơn thịnh nộ không kiểm soát là dấu hiệu của quỷ (ví dụ, cơn thịnh nộ của Satan). Trong Hindu giáo, cơn thịnh nộ của thần thánh là một công cụ của Dharma.

Trường hợp điển hình: Nữ thần Kali

Hình dạng: Làn da đen (hoặc xanh thẫm), tượng trưng cho Kala (Thời gian) và sự Vô hạn (vượt ra ngoài mọi màu sắc). Bà là cái Hư Không mà từ đó vạn vật sinh ra và trở về.
Trần trụi: Bà vượt lên trên mọi ảo ảnh (Maya). Bà là Sự thật trần trụi.
Lưỡi thè ra: Bà vừa uống máu của quỷ Raktabija. (Một con quỷ mà mỗi giọt máu rơi xuống đất lại sinh ra một bản thể mới. Cách duy nhất để giết nó là uống cạn máu của nó trước khi nó chạm đất).
Vòng cổ sọ người / Váy bằng cánh tay: Đây là những “chiến lợi phẩm” từ những con quỷ (Asura) mà bà đã tiêu diệt. Quan trọng hơn, chúng tượng trưng cho sự giải thoát mà bà ban cho các tín đồ khỏi “cái tôi” (Ahamkara) và sự ràng buộc của Karma (biểu thị bằng các cánh tay, tượng trưng cho hành động).
Đứng trên Shiva: Shiva là ý thức (Purusha) tĩnh lặng. Kali là Năng lượng (Prakriti) năng động. Bà là năng lượng của chính Shiva, được kích hoạt để hủy diệt cái ác. Bà đứng trên ngài không phải để xúc phạm, mà để cho thấy rằng Năng lượng không thể tồn tại nếu không có Ý thức làm nền tảng.

Đối với một người ngoài, Kali là hiện thân của sự tàn sát và nỗi kinh hoàng. Đối với một nhà Quỷ học, bà là một thực thể hỗn loạn cấp cao. Nhưng đối với một tín đồ Hindu, bà là Mẹ (Maa Kali).

Sự cuồng nộ của bà không phải là sự độc ác. Đó là lòng trắc ẩn cuồng nộ (wrathful compassion). Bà là người mẹ sẵn sàng trở nên đáng sợ nhất để bảo vệ con cái mình khỏi cái ác. Hình dạng “quỷ dị” của bà được thiết kế đặc biệt để làm quỷ (Asura, Rakshasa) khiếp sợ, chứ không phải để làm các tín đồ khiếp sợ. Bà là sự hủy diệt cái ác để bảo vệ cái thiện.

Trường hợp khác: Bhairava (Hình dạng cuồng nộ của Shiva)

Bhairava, với nanh, mắt lồi, và chó rừng đi kèm, là hiện thân của sự hủy diệt. Nhưng ngài không hủy diệt một cách bừa bãi. Ngài là người bảo vệ các đền thờ (Kshetrapala), và ngài là người hủy diệt cái tôi và sự sợ hãi cái chết. Để đạt được giải thoát (Moksha), người ta phải đối mặt với nỗi sợ hãi nguyên thủy nhất. Bhairava chính là nỗi sợ hãi đó. Bằng cách tôn thờ Ngài, tín đồ vượt qua nỗi sợ hãi.

Một lần nữa, cái “quỷ dị” được tái sử dụng như một công cụ thần học cho sự giải thoát.

Sự Hoán Đổi và Sự Phá Vỡ Nhị Nguyên luận

Điều khiến hệ thống này trở nên xa lạ và đáng sợ nhất đối với tôi là sự linh hoạt của nó. Trong thế giới của tôi, Thần là Thần, Quỷ là Quỷ. Ranh giới là tuyệt đối.

Trong Hindu giáo, ranh giới này đầy biến động.

Như đã nói, Asura có thể là người tốt (Prahlada).
Deva (Thần) có thể là người xấu (Indra, người đã lừa dối Ahalya, vợ của một hiền nhân).
Rakshasa (như Vibhishana, em trai của Ravana) có thể từ bỏ đồng loại của mình để đi theo Dharma và đứng về phía Rama.

Điều này có nghĩa là gì? Nó có nghĩa là trong vũ trụ quan này, “tốt” và “xấu” không phải là bản chất cố định của một sinh vật. Chúng là kết quả của hành động (Karma) và sự tuân thủ Dharma.

Các vị thần cũng không phải là hoàn hảo. Họ bị ràng buộc bởi các quy luật vũ trụ giống như con người. Họ có thể phạm sai lầm, có thể bị nguyền rủa, và có thể hành động vì ghen tị.

Điều này phá vỡ toàn bộ khuôn khổ của tôi. Các vị thần Hindu, với nhiều tay và nhiều đầu, không phải là những thực thể “toàn thiện” theo kiểu Thiên Chúa giáo. Họ là những lực lượng vũ trụ, những nguyên mẫu. Vishnu là nguyên mẫu của sự Bảo tồn. Brahma là của Sáng tạo. Shiva là của Hủy diệt/Tái sinh.

Những hình dạng “quỷ dị” của họ không chỉ để thể hiện sức mạnh của họ, mà còn để thể hiện rằng họ vượt lên trên các phán xét đạo đức đơn giản của con người. Shiva, với tư cách là Đấng Hủy diệt, phải đáng sợ. Ngài không thể là một thiên thần tóc vàng, hiền dịu. Ngài phải là hiện thân của sự thật trần trụi về cái chết và sự kết thúc – một sự thật mà lăng kính của con người chúng ta thường coi là “xấu xa” hoặc “ma quỷ”.

Các vị thần Hindu, trong hình dạng kỳ dị của họ, chấp nhận và bao hàm tất cả các khía cạnh của thực tại – cả cái đẹp (Lakshmi) và cái đáng sợ (Kali), cả sự sáng tạo (Brahma) và sự hủy diệt (Shiva). Họ là tổng hòa của vũ trụ.

Sự Thất Bại của tôi

Cuộc điều tra của tôi, bắt đầu với giả định rằng các ảnh tượng Hindu là “ma quỷ” (demonic), đã dẫn đến một kết luận hoàn toàn ngược lại.

Lăng kính Quỷ học của tôi đã thất bại. Nó đã thất bại vì nó dựa trên một tiền đề nhị nguyên đơn giản (Tốt vs. Xấu) mà vũ trụ quan Hindu không công nhận.

Tính “ma quỷ” là một sự áp đặt: Các đặc điểm (nhiều tay, nhiều đầu, hình dạng đáng sợ) mà tôi xác định là “ma quỷ” thực chất là một ngôn ngữ biểu tượng tinh vi. Đó là nỗ lực của con người hữu hạn để miêu tả các khái niệm về cái Vô hạn: Toàn năng (Omnipotence), Toàn tri (Omniscience), và Đa diện (Multi-faceted nature).
Sự “quỷ dị” là sự siêu việt, không phải sự tha hóa: Trong khi Quỷ của tôi là sự tha hóa khỏi hình dạng thiêng liêng, các vị thần Hindu là sự mở rộng vượt ra ngoài hình dạng giới hạn của con người. Họ không ít hơn con người; họ nhiều hơn con người một cách vô hạn.
Cơn thịnh nộ là công cụ của Dharma: Các hình dạng cuồng nộ (Kali, Bhairava) không phải là biểu hiện của ác ý. Chúng là hiện thân của lòng trắc ẩn cuồng nộ – một sức mạnh thanh tẩy cần thiết để phá hủy Adharma (hỗn loạn, cái ác) và bảo vệ vũ trụ. Đây là một nền thần học về cơn thịnh nộ, một khái niệm xa lạ với hệ thống của tôi.

Kết thúc cuộc phân tích này, tôi không còn thấy “quỷ” trong các đền thờ Hindu. Tôi thấy một hệ thống biểu tượng vô cùng phức tạp và sâu sắc, một hệ thống dám nhìn thẳng vào toàn bộ quang phổ của thực tại – từ sự sáng tạo đẹp đẽ nhất đến sự hủy diệt đáng sợ nhất – và tuyên bố rằng tất cả đều là biểu hiện của Cái Một (Brahman).

Các vị thần này, với sự “quỷ dị” của họ, không phải là đối tượng cho lĩnh vực Quỷ học của tôi. Họ là đối tượng của một nền thần học về cái Vô Hạn. Họ thách thức chúng ta mở rộng định nghĩa của chính mình về “thần thánh”, buộc chúng ta phải chấp nhận rằng Đấng Tối cao có thể, và phải, vừa đáng sợ vừa nhân từ.

Hình tượng “Quỷ” trong Hindu giáo